Wywiad: Muszyna aktywna transgranicznie – jak pogranicze staje się przestrzenią rozwoju, bezpieczeństwa i turystycznej atrakcyjności - Interreg Polska

Kontynuujemy serię wywiadów z beneficjentami, w których zbieramy opinie i doświadczenia osób bezpośrednio zaangażowanych w realizację projektów, dofinansowanych ze środków europejskich w ramach Programu Interreg Polska – Słowacja.

Położona tuż przy granicy ze Słowacją Muszyna od lat konsekwentnie buduje swój rozwój w oparciu o współpracę transgraniczną. Działania te – realizowane wspólnie z partnerami po stronie słowackiej – są nie tylko elementem wizji rozwoju gminy, ale także realnym narzędziem podnoszenia jakości życia mieszkańców oraz budowania atrakcyjnego, bezpiecznego, przyjaznego środowisku pogranicza. Jednym z najważniejszych motorów tego rozwoju stały się projekty współfinansowane z programu Interreg Polska–Słowacja, który od lat integruje regiony po obu stronach Karpat.

Rozmowę przeprowadziliśmy z panem dr. Janem Golbą, Burmistrzem Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna.

Panie Burmistrzu, jakie są główne założenia współpracy transgranicznej Muszyny?

U podstaw współpracy miast i gmin pogranicza leży przede wszystkim wspólna historia, wspólna kultura i wspólna przestrzeń geograficzna. Muszyna, której naturalnym zapleczem są zarówno polskie, jak i słowackie Beskidy, rozwija działania, które wspierają zrównoważony rozwój gospodarczy, zwłaszcza w sektorze turystyki, ułatwiają wzajemną mobilność i dostęp do usług, podnoszą bezpieczeństwo mieszkańców i turystów, budują wspólnotę pogranicza poprzez projekty społeczne, edukacyjne i kulturalne.

Zawsze podkreślamy, że współpraca transgraniczna nie jest dodatkiem, ale stałym elementem lokalnej strategii rozwoju, która od wielu lat przynosi widoczne efekty. Doskonałym tego przykładem mogą być działania realizowane na Muszyńskim zamku. W latach 2011-2013 badania archeologiczne w ramach mikroprojektów z w programu Interreg na ówczesnych ruinach dawnej warowni dały podwaliny pod realizację dużego przedsięwzięcia wartego ok. 3 mln euro, dzięki któremu w 2023 r. zamek w Muszynie został odbudowany m.in. dzięki wsparciu finansowemu z programu Interreg. Odbudowana przestrzeń spotkała się z dużym uznaniem turystów, do tego stopnia, że muszyński zamek otrzymał tytuł CUDU Polski 2024 – przyznawany przez czytelników National Geographic Magazine.

Jakie są zatem mocne strony współpracy ze stroną słowacką?

Największą siłą współpracy jest jej praktyczność. Projekty wynikają ze wspólnie zdefiniowanych potrzeb – a te, po obu stronach granicy, są często bardzo podobne. Dotyczy to zwłaszcza kwestii bezpieczeństwa, dostępności szlaków, infrastruktury turystycznej i drogowej czy ochrony przyrody.

Kolejnym ważnym atutem jest komplementarność. Partnerzy nie dublują działań – zamiast tego dzielą zadania w sposób, który pozwala obu stronom uzyskać spójny, większy efekt końcowy. Dzięki temu powstają projekty, które nie zatrzymują się na granicy, ale realnie łączą przestrzeń Polski i Słowacji.

Może to być fizyczne połączenie jak w przypadku projektu – „Połączenie Górnego Szarisza z Muszyną” gdzie została poprawiona infrastruktura drogowa na kluczowych odcinkach dróg prowadzących do polsko-słowackiej granicy, w tym przejście Leluchów-Čirč, Kurov-Muszynka a Piwniczna-Mniszek n. Popradom. Mogą to być także innowacyjne przykłady współpracy jak w projekcie „Magia zamków pogranicza polsko-słowackiego”. Dzięki staraniom obydwu partnerów na przygranicznych zamkach powstały multimedialne instalacje oparte na bogatej historii Muszyny i Starej Lubovli, łączącej wspólną historię i legendy o czarownicach. Będąc na jednym zamku można zobaczyć ludzi po drugiej strony lustra oraz wirtualnie przymierzyć w nim stroje z dawnych epok. Atrakcje dosłownie i w przenośni łączą obydwie warownie i zachęcają do odwiedzania miejscowości i pozostałych atrakcji w regionie, tworząc niespotykaną platformę promocji.

Dlaczego Muszyna wybrała program Interreg?

Interreg Polska–Słowacja jest dla Muszyny najbardziej naturalnym programem do realizacji inwestycji i projektów „ponad granicą”. Po pierwsze, obejmuje obszary, z którymi Muszyna współpracuje od lat. Po drugie – stawia na konkretne, „twarde” i „miękkie” działania, które idealnie odpowiadają lokalnym potrzebom.

Wyróżnikami Programu Interregu są: wysoki poziom dofinansowania, możliwość realizacji dużych projektów infrastrukturalnych, jasne, precyzyjne zasady partnerstwa, nacisk na rozwój regionalny oparty na współpracy, nie rywalizacji. Program daje Muszynie narzędzie, które umożliwia realizację przedsięwzięć z wykorzystaniem efektu dźwigni finansowej. Istotną mocną stroną jest także wieloletnie zaufanie i doświadczenie we wspólnych działaniach. Partnerzy znają swoje możliwości i potrafią efektywnie planować oraz dzielić się wiedzą.

Co daje Interreg w porównaniu z innymi programami?

W odróżnieniu od projektów finansowanych wyłącznie z funduszy krajowych, Interreg koncentruje się na integracji obszarów pogranicza. Otwiera drogę do wspólnego promowania regionu, tworzenia sieci szlaków, tras, centrów informacji i infrastruktury turystycznej, drogowej, komunalnej czy ekologicznej, które mają znaczenie nie lokalne, lecz międzynarodowe.

Dzięki temu rozwój nie jest ograniczony administracyjnie – projekty prowadzą do realnych zmian w przestrzeni, z której korzystają mieszkańcy i turyści obu krajów. Doskonałym tego przykładem jest powstanie 230 km trasy rowerowej AquaVelo, która łączy uzdrowiska obszarów przygranicznych (Krynica-Zdrój Muszyna-Piwniczna-Szczawnica- Vyšné Ružbachy-S Tarub Ľubovňa – Ľubovnianske KúpeleBardejov – Bardejov Spa). Trasa prowadzi przez najcenniejsze obszary przyrodnicze i krajobrazowe (parki krajobrazowe, narodowe i rezerwaty przyrody), obejmuje także zabytki architektury drewnianej i źródeł wód mineralnych.

Jakie korzyści płyną z projektów transgranicznych?

Efekty współpracy Muszyny i partnerów słowackich są widoczne w wielu obszarach. Do najważniejszych korzyści należą:

rozwój infrastruktury turystycznej – powstały liczne produkty turystyczne w tym: ścieżki piesze i rowerowe m.in. AquaVelo i EuroVelo11, punkty widokowe w tym odbudowany zamek, miejsca odpoczynkowe jak miejsca przyjazne rowerzystom lub sezonowe pijalnie wód mineralnych, czy też odrestaurowane zostały obiekty zabytkowe. Integracja szlaków polskich i słowackich sprawiła, że region stał się bardziej atrakcyjny dla turystów poszukujących dłuższych, transgranicznych tras.
integracja społeczna i kulturalna – często w ramach projektów organizujemy tzw. działania miękkie informacyjno-promocyjne skierowane do turystów po obydwu stronach granic oraz eventy takie jak: festiwale, warsztaty, wymiany młodzieży, wydarzenia sportowe i kulturalne. Projekty te wzmacniają więzi społeczne i budują poczucie wspólnego dziedzictwa. Jak przekłada się to na realne efekty? Widzimy to po ilości gości z zagranicy na basenach lub lodowisku. Niekiedy są to ilości sięgające ok. 50% korzystających.

A gdzie można zobaczyć efekty projektów?

Efekty wspólnych działań są widoczne w licznych miejscach Muszyny – na szlakach rowerowych i pieszych, w dolinach rzek, w infrastrukturze turystycznej, komunalnej, drogowej, w przestrzeni publicznej modernizowanej z myślą o bezpieczeństwie i ekologii. Znajdują się również po stronie słowackiej, gdzie partnerzy realizowali równoległe inwestycje, dzięki czemu cały obszar funkcjonuje dziś jako spójna, turystycznie atrakcyjna całość.

Na pograniczu widzimy wiele interesujących inicjatyw. Co wyróżnia muszyńskie projekty na tle innych działań transgranicznych?

Przede wszystkim kompleksowość – Muszyna nie opiera się na pojedynczych inicjatywach, lecz buduje długofalową strategię. Projekty tworzą logiczną, wzajemnie powiązaną sieć działań, które prowadzą do realnych zmian w przestrzeni miasta i całego pogranicza.

Drugim wyróżnikiem jest wysoka jakość partnerstwa – dzięki wieloletniej współpracy projekty są dopracowane, dobrze przygotowane i skutecznie realizowane.

Trzecim – wizja rozwoju oparta na równowadze między turystyką, bezpieczeństwem i troską o środowisko.

A czy współpraca spełnia oczekiwania?

Tak – efekty są widoczne, mierzalne i realnie zmieniające jakość życia mieszkańców. Program umożliwia realizację zarówno dużych, wielomilionowych inwestycji, jak np. zabezpieczenie osuwiska nad drogą prowadzącą w kierunku przejścia granicznego na Słowację, jej kompleksową modernizację i poszerzenie. Dzięki programowi możliwa jest także realizacja miękkich projektów polegających na remontach plenerowych pijalni wód mineralnych zlokalizowanych przy transgranicznych szlakach rowerowych.

Czy Muszyna ponownie zdecydowałaby się na projekt transgraniczny?

Zdecydowanie tak. Współpraca ze stroną słowacką i udział w Interregu to dziś jeden z kluczowych elementów strategii rozwoju gminy.

Czyli współpraca transgraniczna się opłaca?

Opłaca się w wymiarze finansowym – dzięki wysokiemu poziomowi dofinansowania – ale także społecznym, gospodarczym i środowiskowym. Projekty zwiększają atrakcyjność turystyczną regionu, poprawiają jakość życia mieszkańców, a jednocześnie budują stabilność i bezpieczeństwo na obszarze pogranicza. Przyciągają także inwestorów. W tym roku w naszej Gminie uruchomiono dwa duże obiekty zdrojowe wzbogacające naszą bazę noclegową o ponad 900 miejsc noclegowych. To nie są dzieła przypadku.

A jakie trudności pojawiają się w realizacji?

Do najczęstszych wyzwań należą: różnice proceduralne między Polską a Słowacją, odmienne harmonogramy finansowania, konieczność pogodzenia oczekiwań różnych partnerów, uwarunkowania środowiskowe i formalne dotyczące terenów chronionych.

Mimo to partnerzy podkreślają, że dzięki wieloletniej współpracy potrafią skutecznie pokonywać bariery.