Dziedzictwo kulturowe to nie tylko eksponaty zamknięte w szklanych gablotach. To żywa tkanka, która – odpowiednio pielęgnowana – staje się motorem napędowym turystyki. Dzięki projektowi „Muzeum – moja przestrzeń czasu”, realizowanemu w ramach programu Interreg Polska – Słowacja 2021-2027, pogranicze zyskało nowe punkty na kulturalnej mapie pogranicza, które przyciągają nowoczesnego podróżnika i jednoczą mieszkańców Krosna oraz Bardejowa we wspólnej historii.
Rzemiosło i czas
Przedsięwzięcie stanowi owoc partnerstwa Muzeum Rzemiosła w Krośnie oraz Muzeum Szaryskiego w Bardejowie. Choć obie instytucje dzieli granica państwowa, to łączy je wspólna historia rzemiosła, handlu i codziennego życia mieszkańców regionu. Ponad 3,3 mln euro dofinansowania z Funduszy Europejskich pozwoliło na realizację wizji obu muzeów jako miejsca otwartego, interaktywnego i – co najważniejsze – bliskiego człowiekowi.
W centrum uwagi postawiono pojęcie „czasu” – nie tylko jako wymiaru historycznego, ale również jako elementu budującego tożsamość. To właśnie czas jest wspólnym mianownikiem dla zegarmistrzostwa, tradycyjnego tkactwa czy architektury drewnianej, które stanowią filary tego projektu.
Odrodzenie legendy Michała Mięsowicza
Jednym z najbardziej spektakularnych działań w ramach tej inicjatywy jest rewitalizacja i udostępnienie nowej przestrzeni ekspozycyjnej w dawnym budynku Fabryki Zegarów Wieżowych Michała Mięsowicza w Krośnie. Dla miasta to powrót do korzeni jego przemysłowej chwały. Mięsowicz, wybitny rzemieślnik – artysta, którego zegary do dziś odmierzają czas na wieżach kościołów i ratuszy w całej Europie, doczekał się godnego upamiętnienia.
Dzięki pracom konserwatorskim i adaptacyjnym turyści mogą dziś odwiedzić miejsce, w którym dawniej tętniło życie produkcyjne. To nie jest zwykła wystawa, lecz podróż w głąb warsztatu mistrza. Otwarcie obiektu, które miało miejsce pod koniec kwietnia 2026 roku, przyciągnęło rzesze zwiedzających, co udowodniło, że autentyczność i „duch miejsca” są silnymi magnesami turystycznymi.
Skarbnica tradycji i architektury
Po słowackiej stronie granicy Muzeum Szaryskie w Bardejowie – mieście wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO –czerpie z lokalnych tradycji. Bardejów to nie tylko słynny rynek, ale także unikalna architektura drewniana, która stanowi fenomen na skalę światową. W ramach projektu prowadzone są ambitne prace rewitalizacyjne w Skansenie Architektury Ludowej w Bardejowskich Kupelach. Dzięki temu swój blask odzyska dziewięć historycznych obiektów. Dodatkowo we wrześniu 2025 roku zorganizowano międzynarodową konferencję naukową, poświęconą właśnie drewnianemu budownictwu regionu pogranicza. To spotkanie pozwoliło na wymianę doświadczeń między konserwatorami i pasjonatami z obu krajów.
Ważnym punktem teoretycznym i naukowym projektu była międzynarodowa konferencja „Homo Faber – rzemieślnicy, rękodzielnicy i przemysłowcy w życiu dawnych miast”, która odbyła się 29 kwietnia 2026 roku. Wydarzenie to stało się platformą wymiany wiedzy pomiędzy badaczami, muzealnikami oraz konserwatorami z Polski i Słowacji. Uczestnicy pochylili się nad losem „człowieka wytwórcy” (łac. homo faber), analizując, jak dawne profesje kształtowały tkankę miejską Krosna i Bardejowa.
Wystawy, które wędrują
Siłą inicjatyw dofinansowywanych z programu Interreg jest współpraca, a ta w przypadku przedsięwzięcia „Muzeum – moja przestrzeń czasu” przybrała formę bardzo konkretną i namacalną. Jednym z ciekawszych założeń projektu jest wymiana ekspozycji. W Krośnie gościła wystawa „Wyszyte czasem”, prezentująca unikalne zbiory Muzeum Szaryskiego, natomiast w Bardejowie słowaccy sąsiedzi mogli podziwiać „Czas Mięsowicza”. Taka rotacja dóbr kultury pozwala mieszkańcom pogranicza lepiej poznać swoje tradycje. To przykład budowania zintegrowanego produktu turystycznego, który odwiedzających region zatrzymuje na dłużej.
Krosno Design Festival 2025
Projekt wychodzi daleko poza ramy tradycyjnego muzealnictwa. Przykładem jest Krosno Design Festival, który odbył się pod hasłem „Czas na rzemiosło”. To wydarzenie miało na celu integrację dawnych technik z nowoczesnym projektowaniem. Festiwal przyciągnął artystów, projektantów oraz rzemieślników, pokazując, że dziedzictwo może być niewyczerpanym źródłem inspiracji dla współczesnego designu. Warsztaty, pokazy i debaty udowodniły, że muzeum przestaje być kojarzone wyłącznie z przeszłością, a staje się aktywnym uczestnikiem życia społecznego i gospodarczego.
Dlaczego warto wspierać dziedzictwo kulturowe?
Projekt przyniesie wymierne korzyści polsko-słowackiemu pograniczu. Po pierwsze, nowa infrastruktura i atrakcyjne wydarzenia przyczyniają się do zwiększenia ruchu turystycznego, co przekłada się na zyski dla lokalnych hoteli, restauracji i punktów usługowych. Po drugie, wspólne działania zacieśniają więzi między mieszkańcami pogranicza, budując atmosferę wzajemnego szacunku oraz zrozumienia. Po trzecie, oferta muzeum staje się atrakcyjną alternatywą dla tradycyjnych lekcji historii, ucząc dzieci i młodzież wartości rzemiosła, a także szacunku do pracy rąk ludzkich. Po czwarte, rewitalizacja obiektów w Krośnie i Bardejowie to inwestycja, która zabezpiecza fizyczne dziedzictwo regionu na kolejne dekady, czyniąc go nadal atrakcyjnym miejscem do życia i odwiedzin.
Projekt „Muzeum – moja przestrzeń czasu” udowadnia, że dzięki wspólnej pracy muzeum staje się miejscem, gdzie czas płynie inaczej – ciekawiej, bogaciej i z szacunkiem dla każdego pokolenia. To zaproszenie do odkrywania polsko-słowackiego pogranicza, którego nie sposób odrzucić!
Więcej informacji o projekcie dostępnych jest na stronie: https://plsk.eu/projekty/muzeum-moja-przestrzen-czasu/